Jerzy Bohdan Leon „Bajka” Krzymowski
Urodził się 30 marca 1894 w Kossobudach koło Zamościa jako syn Maksymiliana Krzymowskiego i Marii ze Sroczyńskich. Rodzina o pochodzeniu szlacheckim, herbu Ślepowron, z tradycjami patriotyczno-niepodległościowymi. Pradziadek, Marcin Krzymowski, został rozstrzelany w czasie Powstania 1863 r. Jerzy uczęszczał do gimnazjum rządowego w Białej Cerkwi ,skąd po strajku szkolnym został przeniesiony do gimnazjum polskiego. Był członkiem 
PPS, Organizacji Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. 6 sierpnia 1914 wyszedł z Krakowa – Oleandrów w pierwszym plutonie Pierwszej Kompanii Kadrowej i uczestniczył w jej walkach do 21 listopada1914 r. Następnie został przeniesiony do batalionu uzupełniającego Leona Berbeckiego, by 25 lutego 1915 powrócić do 1 pp i walczyć w jej składzie do końca walk legionowych. W czasie bitwy pod Kostiuchnówką, na Wołyniu /5-6 lipca 1916/ został ranny pod Polską Górą.
17 lipca 1917 internowany po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie i Łomży. Od lipca 1918 rozpoczął służbę w 1 pp Polskiej Siły Zbrojnej w stopniu starszego sierżanta .Po roku służby dostał awans na podporucznika piechoty. Uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej ,najpierw w baonie zapasowym 1 pp Legionów, a od sierpnia 1920 został dowódcą kompanii w 202 pp. Następnie ponownie przeniesiony do 1 pp Legionów. W tzw. bitwie niemeńskiej ranny. Awansowany na porucznika piechoty, po wojnie zostaje w WP. Został zweryfikowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dnia 1 czerwca 1919 r. Od stycznia 1921 rozpoczyna służbę w DOK I Warszawa i tak rozpoczął swą ”przygodę” z wywiadem ,która będzie rzutowała na dalsze jego losy zawodowe i rodzinne.
6 sierpnia 1921 to bardzo ważny, osobisty dzień w jego życiu. Tego dnia wręczono mu najpierw odznakę „Pierwszej Kadrowej” , a po południu w kościele pw. Zbawiciela w Warszawie pojął za żonę Henrykę Marchelską. Wkrótce skończył kursy maturalne dla wojskowych w Wilnie i otrzymał w 1923 r świadectwo dojrzałości. Otrzymał przydział do 86 pp. Następnie został kierownikiem referatu w II Oddziale Sztabu Generalnego, a następnie oficerem informacji Dowództwa Okręgu Korpusu III w Grodnie. Przełożeni w wystawianych mu opiniach podkreślają „znakomite wyniki w zwalczaniu obcych wywiadów”. W czasie przewrotu majowego organizował i kierował akcją transportu wojskowego oddziałów sprzyjających Józefowi Piłsudskiemu. W maju 1927 został kierownikiem referatu Ogólnego Wydział” B” Oddziału II SG WP i pełni funkcję oficera łącznikowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W międzyczasie rozpoczął studia w Szkole Nauk Politycznych i po ich zakończeniu 1 stycznia 1929 r awansował na majora piechoty WP. W styczniu 1930 wyjechał do Czechosłowacji jako oficer łącznikowy z tamtejszym Sztabem Głównym. Prowadził placówki „Olaf” i Taras”. Nawiązał tu rozległe kontakty, szczególnie owocne z kierownictwem II Oddziału SG Czechosłowacji. Dzięki tym kontaktom doprowadził m.in. do ujawnienia siatki nacjonalistów ukraińskich oraz udowodnienia współpracy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) z Abwehrą. Dokumenty tzw. archiwum Senyka, dostarczone przez niego do Warszawy obciążały kierownictwo OUN-u i udowadniały fakt finansowania OUN przez wywiad wojskowy Niemiec jak i szkolenia bojówek ukraińskich na terenie Niemiec i Włoch. W międzyczasie prowadził także działalność wywiadowczą na terenie Austrii /Wiedeń/. W lipcu 1934 wrócił do Polski, a z dniem 1.05.1935 rozpoczął półroczną praktykę w Głównej Komendzie Policji Państwowej, następnie został pracownikiem – urzędnikiem do zleceń specjalnych Prezesa Rady Ministrów, kolejno – Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego i Felicjana Sławoja Składkowskiego. W kwietniu 1937 został powołany na Naczelnika Wydziału Bezpieczeństwa MSW i pełni tę funkcję aż do opuszczenia Polski wraz z Rządem RP w dniu 17 września 1939. Po przekroczeniu granicy Polsko-Rumuńskiej został internowany.
Kilkukrotne próby opuszczenia Rumunii (1940-1941) i przedostania się do Francji, Palestyny czy Iraku skończyły się niepowodzeniem. Ostatecznie został wraz z rodziną w Turnu Severin. Dobre kontakty, nawiązane w czasie miesięcznego pobytu w otoczeniu Marszałka Piłsudskiego w 1928roku, z wywiadem rumuńskim pomogły mu przetrwać wojenną zawieruchę. Podjął pracę m.in. jako nauczyciel fizyki i matematyki. Starszy syn Krzysztof ukończył w Bukareszcie studia inżynierskie, natomiast młodszy syn Cezary otrzymał świadectwo maturalne w Turnu Severin. W rumuńskiej ziemi spoczęła matka ppłk Krzymowskiego Maria, jego największa i najukochańsza opiekunka duchowa.
Po zakończeniu II wojny światowej, w ramach repatriacji, 28 czerwca 1946 wraca do Polski i zgłasza się w Krakowie. Podjął pracę jako urzędnik w Biurze Ligi Morskiej w Warszawie. 14 października 1947 r., w ramach akcji prowadzonej przez Departament X Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, zostaje aresztowany i osadzony w więzieniu Mokotowskim. Poddawany „obróbce” m.in. przez Szefa Departamentu X, płk Józefa Różańskiego /właśc. Jozef Goldberg/ pozostaje w więzieniu, bez wyroku, do 1952r. Pobyt w więzieniu jak i brak kontaktu z rodziną spowodował ogromne spustoszenie organizmu i zostawił widoczne ślady na jego zdrowiu. Akt oskarżenia zatwierdzony przez ppłk Józefa Światłę (właśc. Izak Fleischfarb) skierowany został do Sądu 4 września 1952r.Mimo zgłoszonego w mowie oskarżycielskiej przez prokuraturę wniosku o karę śmierci, Sąd Wojewódzki w Warszawie skazał Krzymowskiego, w wyroku łącznym, na dożywocie. 3 czerwca 1953 r. Sąd Najwyższy, pod przewodnictwem dr. Emila Merza, utrzymał w mocy wyrok dożywocia. Po kilku wnioskach amnestyjnych wyszedł na wolność 6 lipca 1956r. Pozbawiony praw do pracy i emerytury, a także przez jakiś czas praw do opieki lekarskie, utrzymywał się ze sprzedaży kolekcji znaczków pocztowych, pamiątek rodzinnych jak i swoich przedwojennych odznaczeń. Zmarł 19 sierpnia 1969r. w Warszawie. Pochowany został w Wilanowie. Nie doczekał się rehabilitacji jak i przywrócenia własności wybudowanego przed II wojną światową swojego domu na Sadybie.
Odznaczenia: Virtuti Militari V klasy – 1922, Krzyż Niepodległości, Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Walecznych, Krzyż Legionowy – 1925, Odznaka internowanych w Szczypiornie i Łomży, Order Orła Białego III kl. Estonia – 1937.
Bibliografia
1.J.Majchrowski – „Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału” wyd. KA Kraków 2004
2.P.Kołakowski – „Między Warszawą a Pragą” wyd. Bellona 2009
3.B.Gadomski – „Biografia Agenta” wyd. Tedson 2009
4.Listy Jerzego Krzymowskiego z więzienia do żony/archiwum D.Krzymowskiej/
5.L.Gondek - "Wywiad Polski w trzeciej Rzeszy" wyd. MON 1978
6.W.Kozaczuk- "Bitwa o tajemnice" wyd. KiW 1977
7."Rumuński Azyl" - wyd. Karta 2009
8."Legenda Legionów" - wyd. Demart 2008
Pragnął wrócić do Polski, do Warszawy. Pytał: „Do kogo?” Jego rodzina
wymarła, jego pokolenie w większości też. Wieczorem 23 czerwca 1984
prosił podczas pożegnania: "Niech pan pozdrowi moją prawdziwą
przyjaciółkę, Marysię Kuncewiczową; niech pan pozdrowi polskie
powietrze, którym się tak lekko oddychało”. W lipcu 1984 roku
przekazałem pani Marii dobre słowa od pana Stanisława. Przez wszystkie
następne lata bezustannie myślałem i nadal myślę o nim i to powietrze
pozdrawiam patrząc na białe brzozy, które tak uwielbiał. Spacerował
między nimi w okolicach Warszawy, Kazimierza na Wisłą, i w
Sienieżycach na Litwie… W bieżącym roku skończyłby 110 lat.
